Podnośnik na plan filmowy i zdjęciowy — kamera i światło z kosza

Na plan filmowy lub zdjęciowy wybiera się podnośnik koszowy (zwyżkę, podest ruchomy) według tego, gdzie stoi kamera: we wnętrzu, hali i studiu — nożycowy elektryczny 7,7–14,3 m, w plenerze na trawie i szutrze — przegubowy spalinowy 4×4 od 16 m, który wysuwa kosz nad przeszkodę. Z kosza kręci się ujęcia statyczne i z góry, ustawia światło na wysokości i fotografuje budynki, tłumy i plenery z kilku–kilkunastu metrów. Nie zastępuje on żurawia filmowego ani drona w ruchomych ujęciach. Poniżej: jaka maszyna do jakiego ujęcia, jak policzyć wysokość, podnośnik czy dron oraz jak zaplanować dzień zdjęciowy.

Jaki podnośnik do jakiego ujęcia?

• Podnośnik nożycowy elektryczny — studio, hala, magazyn, hol, sala: kamera i światło na wysokości 7,7–14,3 m. Duża platforma mieści kamerzystę, asystenta i statywy (Haulotte Compact 8 — 8,2 m, udźwig 350 kg, platforma 3,22×0,8 m; Genie GS-3246 — 11,75 m, udźwig 318 kg, platforma 2,26×1,15 m). Cichy, bez spalin i na kołach niebrudzących posadzki — ważne przy nagrywaniu dźwięku i w obiektach, które trzeba oddać czyste.
• Podnośnik nożycowy spalinowy — duża platforma, gdy w koszu ma pracować cała ekipa światła: Haulotte H12SX (12 m, udźwig 700 kg, platforma z pomostami 6,00×1,89 m), Genie GS-3384 RT (11,94 m, 1134 kg, 3,98×1,83 m). To maszyny terenowe o masie ok. 5,4 t, do placu i utwardzonego terenu na zewnątrz.
• Podnośnik przegubowy spalinowy 4×4 — plener: kamera nad ogrodzeniem, rowem, wodą czy zielenią, ujęcia budynku z boku i od góry. Manitou 160 ATJ — 16 m, wysięg boczny 8,3 m; Haulotte HA20 PX — 20,65 m i wysięg 13,5 m. Kosz zabiera 227–230 kg, czyli kamerzystę, asystenta i niewielki zestaw.
• Podnośnik przegubowy elektryczny — 15 m (Manitou 150 AET2, wysięg 8,86 m; Haulotte HA15 IP, wysięg 8,65 m), na utwardzony plac, dziedziniec lub do dużej hali, tam gdzie nożycowy nie dosięgnie nad przeszkodą, a spaliny i hałas przeszkadzają.
• Podnośnik teleskopowy — gdy maszyna musi stanąć daleko od kadru: Genie S-45 (15,7 m, wysięg boczny 11,2 m), Genie S-85 (27,9 m, wysięg 23,3 m). Prosty wysięgnik, więc kosz nie obejdzie przeszkody łukiem jak przegubowy.
• Podnośnik masztowy samojezdny — JLG Toucan 10E L (10,10 m, szerokość maszyny 0,99 m, udźwig 200 kg, 2 osoby we wnętrzu): małe wnętrza, wąskie przejścia, pojedyncza lampa lub kamera na statywie.

Jak wysoko ustawić kamerę i jak policzyć wysokość maszyny?

Wysokość robocza podnośnika to wysokość podłogi kosza plus ok. 2 m zasięgu rąk, więc obiektyw kamery na statywie będzie niżej niż wartość z katalogu. Zacznij od tego, z jakiej wysokości nad ziemią ma być ujęcie, i dodaj zapas na statyw oraz człowieka w koszu. Przykładowo:

• ujęcie z ok. 5–6 m (piętro, sufit studia) — maszyna ok. 8 m,
• ujęcie z ok. 9–10 m (hala, sala widowiskowa) — maszyna ok. 12 m,
• ujęcie z ok. 13–14 m (dach niskiego budynku, korony drzew) — przegubowy 16 m,
• ujęcie z ok. 18 m i wyżej (panorama osiedla, plac z góry) — przegubowy 20–26 m lub teleskopowy.

W plenerze równie ważny jest wysięg boczny: odległość od miejsca postoju do punktu kadru, mierzona nad przeszkodą. Pełny wysięg maszyna ma tylko na części wysokości — pokazuje to wykres zasięgu. Dobór wysokości opisaliśmy w artykule jak dobrać wysokość roboczą.

Podnośnik czy dron — co lepsze do ujęć z góry?

To dwa różne narzędzia. Dron robi długie przeloty, ujęcia z dużego dystansu i widok z lotu ptaka, ale jego loty podlegają przepisom lotniczym i nie unosi ciężkiego oświetlenia. Podnośnik jest mniej mobilny, za to daje:

• stabilny punkt na kilka godzin, w tym samym miejscu i na tej samej wysokości,
• miejsce dla kamerzysty lub fotografa, który reaguje na to, co dzieje się w kadrze,
• możliwość ustawienia lampy, blendy lub flagi na wysokości i zmiany jej położenia,
• pracę przy ludziach i w zamkniętych wnętrzach, gdzie dron nie poleci.

Dobrym układem jest dron do dynamicznych ujęć plenerowych i podnośnik do ujęć statycznych oraz światła. Przy planie z udziałem ludzi lotu nad nimi dronem nie zakłada się bez sprawdzenia przepisów — to kwestia operatora drona, nie wynajmu podnośnika.

Czy z kosza można oświetlać plan i pracować z ręki?

Tak, z zastrzeżeniami wynikającymi z konstrukcji maszyny:

• Stabilność — platforma nożycowa jest stabilniejsza niż kosz na wysięgniku. Przy przegubowym i teleskopowym ruch ramienia i wiatr powodują drgania kosza, więc do ostrych zdjęć statyw ustawia się na podłodze kosza, a maszynę zatrzymuje na czas ujęcia.
• Udźwig — do limitu kosza liczy się człowiek, kamera, statyw, lampy i kable razem. Zasilacze i ciężkie reflektory lepiej zostawić na dole lub wybrać większą platformę nożycową.
• Barierki — chronią ludzi, nie służą jako uchwyt do sprzętu; kamery, lampy i statywów nie mocuje się do nich ani nie opiera o nie (dopuszczalne obciążenia podaje instrukcja maszyny). Sprzęt zabezpiecza się przed upadkiem na ludzi pod koszem.
• Dźwięk — elektryczny podnośnik jest cichszy niż spalinowy; przy nagrywaniu dźwięku na planie warto wybrać elektryczny albo zaplanować ujęcia z maszyną spalinową tak, by jej hałas nie psuł nagrania.

Jak zaplanować dzień zdjęciowy z podnośnikiem?

• Ustawienie maszyny przed ekipą — dowóz i ustawienie ciężkiej maszyny zajmuje czas; lepiej mieć ją na miejscu, sprawdzoną i ustawioną przed rozpoczęciem zdjęć niż przestawiać w trakcie dnia zdjęciowego.
• Podłoże — w studiu i hali nożycowy wymaga równej, nośnej posadzki (masa od 1,5 t do ponad 5 t; patrz ile waży podnośnik); w plenerze na trawie i gruncie — maszyna 4×4, a pod podpory podkłada się płyty.
• Strefa pod koszem — wygrodzona i wolna od ludzi i sprzętu na czas pracy na wysokości; zmiany położenia kosza omawia się z operatorem maszyny.
• Zgody — zdjęcia na terenie prywatnym wymagają zgody właściciela lub zarządcy; zajęcie jezdni, chodnika lub pasa drogowego — zezwolenia zarządcy drogi (zasady opisaliśmy w artykule o pracach przy drogach).
• Wiatr i pogoda — limit prędkości wiatru z instrukcji maszyny obowiązuje na wysokości pracy; duże odbłyśniki, flagi i banery działają jak żagle.
• Operator i szelki — maszynę obsługuje osoba z zaświadczeniem UDT; ekipy filmowe zwykle biorą ją z operatorem. Osoby w koszu mają szelki z linką.

W zapytaniu wystarczy podać: wysokość, z której ma być ujęcie, odległość od miejsca postoju maszyny do kadru, rodzaj podłoża (posadzka, kostka, trawa), liczbę osób i ilość sprzętu w koszu oraz termin. Dobierzemy model, zorganizujemy jego dowóz i odbierzemy po zakończeniu zdjęć.

Najczęstsze pytania

Jaki podnośnik na plan filmowy lub sesję zdjęciową?

We wnętrzach, halach i studiach — podnośnik nożycowy elektryczny: cichy, bez spalin, z platformą na kamerzystę, asystenta i statywy; w naszej flocie 7,7–14,3 m wysokości roboczej. W plenerze na trawie, szutrze i błocie — przegubowy spalinowy 4×4 (od 16 m), który wysuwa kosz nad przeszkodę, albo teleskopowy, gdy kamerę trzeba ustawić daleko od miejsca postoju maszyny. Wysokość dobiera się do punktu, z którego ma być kadr, plus zapas na statyw i człowieka w koszu.

Czy z kosza podnośnika można kręcić ruchome ujęcia jak z żurawia filmowego?

Nie. Podnośnik koszowy to platforma robocza, a nie stabilizowany żuraw kamerowy: kosz przy wysuniętym wysięgniku drga, a ruch ramienia nie jest tak płynny jak ruch żurawia filmowego. Najlepiej sprawdza się do ujęć statycznych i powolnych zmian wysokości z ustawionej maszyny — widok z góry na plan, panorama z wysokości, kadr nad ogrodzeniem czy tłumem, światło ustawione na wysokości. Do płynnych jazd kamery stosuje się sprzęt do tego przeznaczony.

Podnośnik czy dron do ujęć z góry?

Dron zrobi długi przelot, ujęcie z dużego dystansu i widok z lotu ptaka, ale nie utrzyma ciężkiej lampy, nie zabierze człowieka i jego loty podlegają przepisom lotniczym (m.in. strefom ograniczeń i wymogom wobec operatora, szczególnie nad ludźmi). Podnośnik daje stabilny punkt na kilka godzin, miejsce dla kamerzysty, który reaguje na zmiany w kadrze, i dla oświetlenia — a elektryczny jest cichy, co ma znaczenie przy nagrywaniu dźwięku. Często łączy się oba: dron na ujęcia dynamiczne, podnośnik na ujęcia statyczne i światło.

Ile sprzętu zmieści się w koszu podnośnika?

Udźwig kosza obejmuje wszystko naraz: ludzi, kamerę, statyw, lampy i kable. Kosze przegubowe w naszej flocie mają zwykle 227–270 kg, nożycowe elektryczne 227–565 kg, a nożycowe spalinowe z dużą platformą 450–1134 kg. Dwie osoby z kamerą, statywem i jedną lampą mieszczą się w koszu przegubowym, ale kilka reflektorów z zasilaczami to już zadanie dla platformy nożycowej. Sprzęt zabezpiecza się przed upadkiem i nie opiera o barierki.

Kto może obsługiwać podnośnik na planie zdjęciowym?

Osoba z zaświadczeniem kwalifikacyjnym UDT na podesty ruchome przejezdne. Ekipy filmowe i fotograficzne zwykle nie mają takich uprawnień, dlatego pytają o wynajem podnośnika z operatorem, który ustawia maszynę i zmienia wysokość na polecenie ekipy, a kamerzysta pracuje w koszu. Osoby w koszu mają szelki bezpieczeństwa z linką wpiętą w punkt kotwiczenia.