Podnośnik do pielęgnacji zieleni miejskiej — korony i żywopłoty

Do pielęgnacji zieleni miejskiej — przycinania koron drzew przy ulicach i w parkach, usuwania suchych gałęzi nad chodnikami oraz strzyżenia wysokich żywopłotów — używa się podnośnika koszowego (zwyżki, podestu ruchomego): przegubowego spalinowego 4×4 16–26 m na trawniku i gruncie, przegubowego elektrycznego 15 m na alejkach i placach, teleskopowego, gdy maszyna musi stać daleko od drzewa, a przy żywopłotach — nożycowego 8–12 m. Pracownik stoi w koszu z sekatorem lub piłą, zamiast wchodzić na drabinę czy na drzewo. To lżejsza praca niż wycinka, opisana w osobnym artykule. Poniżej: jaka maszyna do jakiej zieleni, jak dobrać wysokość, jak chronić trawnik i co trzeba ustalić z zarządcą terenu.

Jaki podnośnik do jakiej zieleni?

• Podnośnik przegubowy spalinowy 4×4 — podstawowy wybór do koron drzew: kosz wchodzi pod koronę i obok niej. 16 m (Manitou 160 ATJ, wysięg boczny 8,3 m; Haulotte HA16 PX, 9,2 m), 18 m (JLG 510AJ, 9,48 m), 20 m (Genie Z-60/34, 11,05 m; Haulotte HA20 PX, 13,5 m), 26 m (Haulotte HA260 PX, 14,6 m). Jedzie po trawniku, skarpie i szutrze.
• Podnośnik przegubowy elektryczny — 15 m (Manitou 150 AET2, wysięg 8,86 m; Haulotte HA15 IP, 8,65 m), cichy i bez spalin: aleje parkowe, dziedzińce, skwery i osiedla z utwardzoną nawierzchnią. Masa 7,1–7,2 t wymaga sprawdzenia nośności kostki i płyt.
• Podnośnik teleskopowy — Genie S-45 (15,7 m, wysięg 11,2 m), JLG 460SJ (16,1 m, 12,7 m), Genie S-85 (27,9 m, wysięg 23,3 m), a najwyższe do ok. 57 m (Genie SX-180). Do drzew rosnących za rowem, ogrodzeniem lub szerokim pasem zieleni: maszyna stoi daleko, kosz sięga prosto do korony od zewnątrz.
• Podnośnik nożycowy — do wysokich żywopłotów i krzewów, gdy można stanąć wzdłuż nich na równym podłożu: elektryczny 8–12 m (np. Genie GS-3246, 11,75 m) na ścieżce czy chodniku, spalinowy terenowy 12 m z platformą długą na 3,8–3,9 m, którą wysuwane pomosty wydłużają do 5–6 m (Haulotte H12SX, JLG 3394RT), na gruncie. Długa platforma pozwala przesuwać się wzdłuż żywopłotu bez ciągłego opuszczania.

Czym pielęgnacja zieleni różni się od wycinki?

Pielęgnacja to bieżące cięcia, a nie usuwanie drzewa:

• usuwanie suchych, połamanych i zagrażających gałęzi nad chodnikiem, ścieżką, ławkami i placem zabaw,
• prześwietlanie i formowanie korony,
• podnoszenie korony nad jezdnią i chodnikiem, by gałęzie nie zasłaniały znaków, latarni i nie wchodziły w skrajnię pojazdów,
• strzyżenie wysokich żywopłotów i szpalerów, do których nie sięga drabina.

Pracuje się lekkim sprzętem i zwykle długo w jednym miejscu. Wycinkę grubych konarów w częściach, na linach i ze strefą zrzutu, opisaliśmy w artykule podnośnik do wycinki i pielęgnacji drzew; przy pracach wzdłuż ulic przyda się także tekst o pracach przy drogach.

Jak dobrać wysokość i wysięg do korony lub żywopłotu?

Wysokość robocza to wysokość podłogi kosza plus ok. 2 m zasięgu rąk. Do najwyższego miejsca cięcia dobiera się maszynę o wysokości roboczej równej lub nieco większej, a przy koronach z zapasem — bo kosz musi wejść w głąb korony, a nie tylko dosięgnąć jej szczytu. Orientacyjnie: gałęzie na ok. 8–10 m to maszyna 12 m, do ok. 14 m — przegubowy 16 m, szpalery wysokich drzew — 20–26 m.

Drugi parametr to wysięg boczny, czyli odległość od osi maszyny do punktu pracy. Maszyna rzadko może stanąć pod samą koroną, bo przeszkadzają pnie, ławki, lampy i krawężniki. Pełny wysięg jest dostępny na części wysokości; pokazuje to wykres zasięgu danego modelu.

Jak nie zniszczyć trawnika i korzeni?

• Masa maszyny — przegubowy 4×4 waży od ok. 5 do ponad 20 t (Genie Z-34/22 IC — 4994 kg, Manitou 160 ATJ — 6160 kg, Haulotte HA20 PX — 11 710 kg, Genie Z-135/70 — 20 366 kg). Pod kołami i podporami podkłada się płyty rozkładające nacisk.
• Korzenie — ciężka maszyna zagęszcza grunt pod koroną, co szkodzi korzeniom, dlatego jeśli to możliwe, stawia się ją dalej od pnia. To kolejny powód, by dobierać model z większym wysięgiem bocznym.
• Podłoże — skarpy, rowy, studzienki i instalacje pod trawnikiem mogą nie przenieść nacisku kół; po deszczu miękki grunt wymaga płyt lub przełożenia prac na suchszy termin.
• Transport — maszyny dowozi się lawetą lub transportem specjalistycznym; trasę wjazdu i szerokość bram parkowych sprawdza się przed dostawą, tak jak opisujemy w artykule jak przygotować teren pod dostawę.

Jakie zgody i terminy trzeba ustalić?

• Właściciel lub zarządca terenu — park, skwer, osiedle, pas drogowy mają zarządców i zasady dotyczące zieleni; usunięcie drzewa może wymagać zezwolenia gminy (albo zgłoszenia, gdy dotyczy to osoby fizycznej na własnej działce), a usunięcie więcej niż 30 % korony drzewa jest zabronione (z wyjątkami, np. dla gałęzi obumarłych lub nadłamanych). Wniosek o zezwolenie składa posiadacz nieruchomości (za zgodą właściciela), np. zarządca terenu, a nie wykonawca prac.
• Pas drogowy — zajęcie jezdni, chodnika lub ścieżki rowerowej przez maszynę lub strefę pod koszem wymaga zezwolenia zarządcy drogi i organizacji ruchu.
• Termin cięć — ochrona ptaków: w okresie lęgowym nie wolno niszczyć ani usuwać gniazd; gniazda z terenów zieleni i obiektów można usuwać tylko od 16 października do końca lutego i tylko ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. Pora roku wpływa też na zdrowie drzew, więc termin ustala się z zarządcą zieleni lub osobą nadzorującą prace.
• Linie energetyczne — gałęzie przy przewodach napowietrznych tnie się po uzgodnieniu z operatorem sieci; kosz i wysięgnik zostają poza strefą niebezpieczną.

Jak bezpiecznie pracować w koszu przy zieleni?

• strefę pod koszem i strefę spadania gałęzi wygradza się i oznakowuje, nikt postronny tam nie wchodzi,
• osoby w koszu mają szelki bezpieczeństwa z linką wpiętą w punkt kotwiczenia, a narzędzia — zabezpieczone przed upadkiem,
• przy dużej ilości ciętej masy odpady zrzuca się w wyznaczone miejsce albo opuszcza na linie, a nie wrzuca na ścieżkę,
• wiatr ogranicza pracę — obowiązuje limit z tabliczki maszyny, a poruszająca się korona jest nieprzewidywalna,
• ścieżki i chodniki w zasięgu spadających gałęzi zamyka się na czas cięcia.

Operator ma zaświadczenie UDT; służby zieleni i firmy ogrodnicze bez operatora biorą maszynę z operatorem. Ogólne zasady pracy w koszu zebraliśmy w artykule bezpieczna praca na wysokości. W zapytaniu podaj wysokość najwyższego cięcia, odległość, z jakiej maszyna może stanąć od korony lub żywopłotu, rodzaj podłoża, szerokość bram oraz termin — dobierzemy model, zorganizujemy jego dowóz i odbierzemy po pracy.

Najczęstsze pytania

Jaki podnośnik do przycinania koron drzew w parku i przy drodze?

Najczęściej przegubowy spalinowy 4×4: kosz wchodzi pod koronę i obok niej, a maszyna jedzie po trawniku. W naszej flocie to 16 m (np. Manitou 160 ATJ, Haulotte HA16 PX), 18–20 m (JLG 510AJ, Genie Z-60/34, Haulotte HA20 PX) i 26 m (Haulotte HA260 PX, JLG 800AJ). Na alejkach i placach z utwardzoną nawierzchnią sprawdza się przegubowy elektryczny 15 m, cichy i bez spalin. Gdy maszyna musi stać daleko od drzewa, np. za rowem lub pasem zieleni — teleskopowy.

Czym różni się pielęgnacja zieleni od wycinki drzew?

Pielęgnacja to bieżące cięcia: usuwanie suchych i połamanych gałęzi, prześwietlanie i formowanie korony, podnoszenie korony nad chodnikiem lub jezdnią, strzyżenie wysokich żywopłotów. Pracuje się lekkim sprzętem, zwykle w jednym miejscu przez godziny. Wycinka to ścinanie drzewa lub grubych konarów w częściach na linach — to cięższa praca, o której piszemy w osobnym artykule. Maszyny są te same, ale organizacja, strefa zrzutu i dobór udźwigu się różnią.

Czy do przycinania drzew w mieście potrzebne są zezwolenia?

Zależy od zakresu prac i właściciela terenu. Samo przycinanie gałęzi zwykle nie wymaga zezwolenia, ale ustawa o ochronie przyrody zabrania usuwania więcej niż 30 % korony (z wyjątkami, np. dla gałęzi obumarłych lub nadłamanych). Większe skrócenie jest uszkodzeniem drzewa i grozi karą. Usunięcie drzewa wymaga zezwolenia gminy, a osoby fizyczne na własnej działce, bez związku z działalnością gospodarczą, zgłaszają zamiar usunięcia dużych drzew. Małych drzew żaden z tych obowiązków nie dotyczy. Drzewa rosnące w pasie drogowym podlegają zarządcy drogi. Zajęcie jezdni, chodnika lub ścieżki rowerowej przez maszynę i strefę pod koszem wymaga zezwolenia zarządcy drogi i organizacji ruchu. Zgody sprawdza zarządca terenu lub zlecający przed wynajmem maszyny; terminy cięć bywają też ograniczone ochroną ptaków w okresie lęgowym. W razie wątpliwości zapytaj w gminie.

Jak wysoki podnośnik do wysokiego żywopłotu?

Do żywopłotu wysokiego na kilka metrów wystarcza nożycowy elektryczny 8–12 m na utwardzonym podłożu albo nożycowy spalinowy terenowy 12 m z dużą platformą, gdy można stanąć bezpośrednio przy żywopłocie. Gdy między maszyną a żywopłotem jest rów, ogrodzenie lub szeroki pas zieleni — przegubowy 4×4, który wysuwa kosz nad przeszkodę. Wysokość robocza ma być równa wysokości górnej krawędzi żywopłotu plus zapas na swobodną pracę nożycami.

Kto może obsługiwać podnośnik przy pielęgnacji zieleni?

Osoba z zaświadczeniem kwalifikacyjnym UDT na podesty ruchome przejezdne. Służby zieleni i firmy ogrodnicze bez takich uprawnień mogą zapytać o wynajem podnośnika z operatorem albo skierować pracownika na szkolenie. Osoby w koszu mają szelki bezpieczeństwa z linką wpiętą w punkt kotwiczenia, a strefę pod koszem wygradza się na czas cięcia.